هرگونه ارتباط محبت‏آمیز و قلبى مبتنى بر معرفت و شناخت است، اگر عشقى بر اثر یك آشنایى و دیدار زودگذر حاصل شود احتمال زوال و فروپاشى آن بسیار زیاد است، چنانكه با ملاقات نكردن طرف مقابل و یا دیدن یك حالت و یا حركت ناپسند از وى، علاقه‏اش برگشته و احیاناً به تنفر نیز تبدیل شود ولى محبتى كه بین دو یار قدیمى پس از مدت زمانى ایجاد مى‏شود چون مبتنى بر معرفت و شناخت از روحیات اخلاقى و ویژگیهاى شخصى وى است، براحتى از هم گسسته نمى‏شود، هم چنین است علاقه و محبت قلبى به اهل بیت (ع) كه اگر پس از معرفت مقام و جایگاه ایشان (ع) بدست آید هیچگاه زایل نشده و بلكه هر لحظه رو به تزاید بوده و صاحب آن را به فلاح و رستگارى و همنشینى با ائمه اطهار (ع) در دنیا و آخرت موفق مى‏سازد. اگر شخص منصفى بدون پیش داورى خاصى تاریخ صدر اسلام را مطالعه كند برجستگى و رفعت مقام و شخصیت امام على (ع) را بخوبى و روشنى درك مى‏كند، كلمات حكمت‏آمیز، خدمات بیشمار، حمایت قاطع از پیامبر اكرم (ص)، تقدم و سبقت در اسلام و ایمان شخصیت ممتازى از امام را جلوه‏گر مى‏سازد، اگر تنها به جملات و كلمات پیامبر اكرم (ص) نسبت به امام (ع) (كه در منابع اهل سنت و شیعه آمده است) توجه و با كلماتى كه پیامبر درباره صحابه جلیل القدر مثل سلمان فارسى، ابوذر، عمار یاسر فرموده مقایسه شود فاصله غیر قابل تصور وى با دیگر صحابه مشخص مى‏شود، هم چنین است توضیحاتى كه از پیامبر اكرم (ص) درباره فاطمه زهرا (س) و حسنین (ع) به ما رسیده است، حال اگر به خود این بزرگواران از دیدگاه خودشان نگاه كنیم و توضیحات آنان را درباره خود ببنیم رفعت مقام آنان بیشتر بر ما آشكار مى‏شود، اخلاقى كه به ما ارائه كرده‏اند اخلاقى مترقى و پاكیزه و متناسب با روح و عقل انسانى است، كلام و عقایدى كه بیان فرموده‏اند بسیار منطقى و عقلانى است، ارتباط عمیق و عاشقانه‏شان با خداوند متعال (كه در مناجات و دعاهاى سوزناكشان مشهور است) عرفانى خالص و منطبق با فطرت الهى است. مطالعه احادیث نورانى آنها و تاریخ سرگذشت غمبار و عبرت‏آموزشان در معرفت مقام بلند ایشان بسیار موثر است. یكى از بهترین متنى كه از ائمه درباره امام‏شناسى صادر شده زیارت جامعه كبیره است كه از امام هادى (ع) روایت شده، در اینجا فقراتى از این زیارت عظیم القدر ذكر مى‏شود: سلام بر دعوت‏كنندگان بسوى خدا و راهنمایان بسوى آنچه كه رضایت خدا در وى است، كاملان در محبت الهى و اخلاص ورزندگان در توحید خدا و اظهاركنندگان امر و نهى خدا. خداوند شما را براى علم خود برگزید و براى غیب و نهان خود رضایت داد و براى سرورانش انتخاب نمود. خداوند شما را از گناه و ناپاكى دور گردانید و از فتنه‏ها ایمن بخشید، پس شما هم او را بزرگ داشتید و ذكرش را ممتد گردانیدید و بخاطر او در آشكار و نهان مردم را نصیحت كردید و براه راستش راهنمایى نمودید و جانهایتان را در راهش فدا نمودید و بر مصائبى كه در راهش فرود آمد صبر كردید. پس هر كس از شما روى گرداند از دین فارغ شد و هر كس همراه شد به مقصد رسید و حق همراه شما و در شما و از شما و بسوى شما است، بازگشت خلق بسوى شماست، حساب آن بر عهده شماست، هر كس شما را دوست دارد خدا را دوست داشته و دشمن شما دشمن خداست، شما صراط و راه قدیم خدا هستید، هر كس بسوى شما آمد نجات پیدا كرد و هركس روى گردانید هلاك گشت خوشبخت كسى كه دوستى شما كرد و نگون بخت كسى كه با شما دشمنى كرد. هر كس متابعت شما كرد بهشت جایگاه او و هر كس با شما مخالفت نمود دوزخ منزلگاه اوست، هر كس شما را انكار كرد كافر و هر كس با شما جنگید مشرك است. كلام شما نور و امرتان رشد و وصیت شما تقوى و كارتان خیر وعادت شما احسان و روش شما كرم است، هر كس خداى را قصد و آهنگ كند از شما شروع كرده و هر كس متوجه او باشد شما را اراده مى‏كند. من ثنا و وصف شما را نمى‏توانم برشمارم، بخاطر شما است كه قطرات باران فرو مى‏ریزد و بجهت شما غصه‏ها برطرف شده و مشكلات و خطرات زایل مى‏شوند.» خود آن بزرگواران نیز مقام نورانیت خود را «امام اهل زمین»، «ستون دین»، «دعوت‏كنندگان بسوى حق»، «امامان خلق»، «امینان خداوند بر مردم»، «محل رفت و آمد ملائكه»، «معادن علم»، «چراغهاى روشن در ظلمات»، «سرچشمه‏هاى حكمت»، «كشتى نجات»، «لسان صدق» و «گنجینه ایمان» معرفى كرده‏اند، ادعیه‏هاى وارده از آن بزرگواران نیز مملو از تعبیرات بلند و عبارات رسا در معرفى مقامات و فضایل ایشان است، خداوند متعال چهار هزار سال قبل از خلقت حضرت آدم (ع) این ذوات مقدس را بصورت نورانى خلق و نام آنها را در ساق عرش نمایان ساخته بود،(1) و تمام موجودات و ملائكه با این ذوات نورانى آشنا بودند، چنانكه آدم (ع) پس از ارتكاب خطا و اخراج از بهشت برزخى براى استغفار با توسل به نام این بزرگواران توبه كرد، یك توجه دقیق در روایات این بزرگواران ما را متوجه این نكته مى‏سازد كه خداوند براى جریان فیض خود در میان خلایق و موجودات و ساختن الگو براى انسان كامل یعنى خلیفه خود در روى زمین و تشویق دیگران براى رسیدن به این مقامات، این ذوات مقدس را خلق نموده است و معرفت آنان را به مقام نورانیتشان همان معرفت خود و معرفت خود را همان معرفت مقام نورانیّت آنان دانسته است،(2)انسان مطابق فطرت خود در مى‏یابد كه بین خداوند رب‏الارباب كه وجود مطلب و مطلق وجود است و بین انسان خاكى ملكى و ناسوتى كه تمام رفتار و كرماتش مطابق خلقتش ظلمانى و تیره است سنخیّت و تناسبى نیست و رسیدن این دو به هم بدون وجود واسطه‏اى كه نشانى از هر دو وجه نورانیت و ظلمانیت داشته باشد ممكن نیست، بعبارتى دیگر با وجود اینكه انسان خود جنبه‏اى الهى و روحى ملكوتى دارد ولى بجهت انس با عالم طبیعت و ماده غبار غلیظى روى آن فطرت نورانى را پوشانده است و علاوه بر پیامبران و عقل كه هادى انسان بسوى توحید هستند، وجود ائمه اطهار (ع) بعنوان حد واسطه كه جنبه ملكوتى بسیار قوى و فعالى داشته و در عین حال همانند سایر مردم زندگى مى‏كردند در بیدارى انسانها ونزدیكى آنها به خداوند بسیار ضرورى و حیاتى است، همانند پادشاهى كه بخاطر فاصله بسیار بین آنان و مردم عادى وسیله ارتباطى بین آنان كم است ولى وجود واسطه‏ها و شفیعان این ارتباط را برقرار مى‏كند.

(1) (بحارالانوار، محمدباقر مجلسى، ج 43، ص 52)
(2) (همان، ج 26، ص 1)